Heykel Sanatı Terimler ve Tanımlar

Heykel sanatı, form, hacim, malzeme ve teknik bakımdan oldukça zengin akademik bir terminolojiye sahiptir. Heykel sanatında sıkça kullanılan temel akademik kavram ve terimler alfabetik sıralama ile aşağıda derlenmiştir:
Asemblej (Assemblage):  Atık malzemeler, buluntu objeler, sanayi parçaları, imal edilmiş parçalar veya farklı malzemelerin bir araya getirilerek üç boyutlu bir sanat yapıtı oluşturulması tekniği.

Armatür (İskelet/İç Strüktür): Kil, alçı veya balmumu gibi yumuşak ve şekil alabilir malzemelerin çökmesini engellemek için heykelin içine kurulan ahşap, tel veya metal taşıyıcı iskelet.

Balbal: Türk-İslam öncesi Orta Asya mezar kültüründe, ölen kişinin anısına mezarı etrafına dikilen taş heykeller veya dikilitaşlar.

Bozzetto: Bir heykel veya anıt tasarlanırken ana çalışmadan önce kilden veya wax/balmumundan yapılan küçük ölçekli ön model/taslak.

Büst: İnsan vücudunun yalnızca baş, boyun ve göğüs/omuz kısmını temsil eden heykel türü.

Cire Perdue (Kayıp Balmumu Tekniği): Metal (özellikle bronz/tunç) dökümünde kullanılan geleneksel yöntem. Balmumu modelin eritilerek kalıptan çıkarılması ve yerine erimiş metalin dökülmesi esasına dayanır.

Döküm (Casting): Sıvı halde bulunan malzemenin (bronz, alçı, polyester, mermer tozu vb.) önceden hazırlanmış bir kalıba dökülerek sertleşmesi yoluyla heykel elde edilmesi yöntemi.

Direnç/Eksiltme Yöntemi (Direct Carving): Taş, ahşap veya mermer gibi sert bir kütleden malzemenin yontularak eksiltilmesi ve formun ortaya çıkarılması süreci.

Eksiltmeli Yöntem: Taş veya ahşap yontarak malzemenin azaltılması esasına dayanan üretim tekniği.

Eklemeli Yöntem: Kil, çamur veya alçı gibi eklenerek biçimlendirilen gereçlerle form oluşturma tekniği.

Figüratif Heykel: Gerçek dünyada var olan canlıları, özellikle insan ve hayvan formlarını betimleyen geleneksel veya modern heykel tarzı.

Frontalite (Frontalism / Alınsallık): Heykelin ana aksının doğrudan ön cepheden bakılacak şekilde tasarlanması anlayışı (Örn: Antik Mısır ve Arkaik Yunan heykelleri).

Hacim: Heykelin uzayda kapladığı üç boyutlu kütle veya sınırlandırılmış boşluk.

İdol: Neolitik ve Tunç Çağı gibi erken dönemlerde üretilmiş, genellikle dinsel veya ritüelistik anlamlar taşıyan soyut ve küçük boyutlu taş/kil figürinler.

İskelet: Yumuşak malzemelerin ağırlığını taşıması için hazırlanan iç yapı.

Kabartma (Rölyef): Düz bir yüzey üzerinde formların belirli oranlarda öne çıkarılmasıyla elde edilen heykel türü. Yüksek Rölyef (Haut-relief) ve Alçak Rölyef (Bas-relief) olarak ikiye ayrılır.

Kontrapost (Contrapposto): İnsan figürünün ağırlığının tek bir bacağa aktarıldığı, kalça ve omuzların karşıt yönlerde hafifçe burkulduğu dinamik duruş pozisyonu.

Kuros (Kouros): Antik Yunan Arkaik dönemine ait, dik duruşlu, simetrik ve ayakta duran çıplak genç erkek heykeli.

Maket / Model: Büyüklük, malzeme ve biçim bakımından son esere fikir vermek üzere hazırlanan küçük boyutlu ön tasarım.

Modelaj (Modelasyon): Kil, plastilin veya bal mumu gibi elastik ve yoğrulabilir malzemelerle ekleme yapıp elle biçim vererek form oluşturma işlemi.

Mulaj (Moulding): Bir nesnenin, figürün veya heykelin üzerinden alçı, silikon vb. malzemeler kullanılarak kalıp alma işlemi.

Non-Figüratif (Soyut Heykel): Doğadaki nesnel ve figüratif formlara gönderme yapmayan, saf biçim, çizgi ve hacim dengelerine odaklanan heykel anlayışı.

Patina: Metal (özellikle bronz ve bakır) heykellerin yüzeyinde zamanla veya kimyasal tepkimeler sonucunda oluşan yeşilimsi, kahverengimsi koruyucu oksit ve renk tabakası.

Polikromi: Heykel yüzeylerinin birden fazla renkle boyanması veya farklı renkteki malzemelerin birlikte kullanılması.

Rölyef: Bakınız Kabartma

Rötuş: Heykelin kalıptan çıkarıldıktan veya dökümü yapıldıktan sonra üzerindeki döküm çapaklarının, hataların ve pürüzlerin düzeltilmesi işlemi.

Statik: Sanat yapıtında durğanlık, hareket hissi uyandırmayan dengeli yapı.

Statuette (Figürin): Çok küçük boyutlu heykelcik.

Tors (Torso): Başı, kolları ve bacakları bulunmayan, yalnızca gövdeden oluşan heykel yapıtı.

Yontu: Taş, mermer veya ahşabın kesme ve kazıma yöntemleriyle biçimlendirilmesi veya genel anlamda heykel yapıtı.